Horman Üzerine

1 – Hormon nedir?
Bitki bünyesinde büyüme ile buna bağlı fizyolojik olayları kontrol eden organik maddelere hormon denir. Bu hormonlar bitkilerden alınıp yoğunlaştırılarak büyüme maddesi şeklinde düzenlenir ve başka bitkilerde de kullanılabilir. Bitkisel kökenli ve organik oldukları için de zararlı değildirler ve insan vücudundaki östrojen gibi hormonlarla ilgileri yoktur. Ancak son yıllarda “bitki gelişim düzenleyici” (BGD) adıyla sentetik hormon da üretilmeye başlandı.

Tarım alanlarımızın marjinal sınıra ulaştığı ve bu nedenle üretimin arttırılmasının ancak verim artışıyla mümkün olduğu bir gerçektir. Yalnızca organik ve biyolojik yöntemlerle tarımsal üretim yapmak, hedeflediğimiz kalite ve verimlilikte ürün elde etmemizi sınırlandırmaktadır. Zararlı, hastalık ve yabancı otlara karşı korumasız bir tarım düşünülemez. Söz konusu etmenlere karşı alınan koruma yöntemleri arasında %75 gibi bir paya sahip olan kimyasal yöntemlerin uygulamadan kaldırılması günümüzdeki tarımsal üretimin yarısını gözden çıkarmak anlamına gelmektedir. Buna karşı ilaç kalıntısının insan sağlığı için risk olan boyutunun değerlendirilmesi ile ilgili yapılan araştırmalar sonucunda ortaya konulan maksimum kalıntı limitleri (MRL- Maksimum Residue Level), milyonda kısım (PPM Partpermilion) veya mg/kg olarak hesaplanmıştır. Beslenme alışkanlıkları dikkate alınarak tüketilen ürünler için maksimum kodeks değerleri ülkeler düzeyinde oluşturulur. Bu değerler yetiştiricilerin önerilen kullanma dozu ve son ilaçlama ile hasat aralığına uymalarını sağlamak içindir. Gerçekte insan sağlığı açısından 100 kat güvenliği ifade eder. Yediğimiz içtiğimiz zehir

Sanayileşmenin getirdiği imkanlar sonucunda zirai ürünlerin üretim ve korunmasında birçok kimyasal madde kullanılmaya başladı. Bünyesinde zehir bulunduran bu maddelerin pek çoğunun insan vücuduna ve tabiata zarar vermesi sonucu alternatif tarım yöntemleri aranıyor.

Aslında bir çoğumuz bunun bilincinde; soframıza konan, ağzımıza götürdüğümüz bir çok yiyecek zehir ihtiva ediyor.

Boğazımızdan midemize inen gıdalarla birlikte yavaş yavaş ölmeye de başlıyoruz. Buna rağmen bu gerçeği fazla önemsemiyor, dikkate almıyoruz. Eski insanların neden çok yaşadıklarını, bizimse neden az yaşadığımızı değerlendirirken zehirli yiyeceklerin etkisini kimse tartışmıyor. Bitkilerin zararlılardan korunması amacıyla kullanılan kimyasal ilaçlar insanlara zarar veriyor. Ilaçlar ani zehirlenmelere yol açmasalar bile gelip geçici ishallerden, karaciğer tahribatlarına, bağırsaklarda morarmalara, sinir sisteminin alt üst olmasına ve giderek kansere kadar uzanan bir dizi rahatsızlığa sebep oluyor.

Bütün dünyada tarım ürünlerinin korunmasına ilişkin çabalar, kimyasal ilaçlara bir alternatif üretilmesi noktasında yoğunlaşıyor. Nitekim biyolojik savaşın giderek ağırlık kazanması böylesi çabaların ürünü. Oysa işbaşına gelen bütün iktidarlar ilaçları savunma konusunda ağızbirliği ettiler.

Sanayileşmenin ve modern üretim tekniklerinin ortaya çıkardığı çevre kirliliği, sık sık kullanmak zorunda kaldığımız kavramları da beraberinde getirdi. Endüstriyel atıklar, hava kirliliği, ozon tabakasının delinmesi veya gürültü kirliliği, 20 sene öncesinde hiç bilmediğimiz ama şimdi kanıksadığımız kavramlardan bir kaçı.

Modern hayatta refah seviyesi artarken bir takım riskleri de beraberinde getiriyor. Insanoğlundaki daha çok kazanma hırsı, gıda üretiminde çevreye ve insan sağlığına zararlı ürünlerin doğmasına sebep oluyor. Işin üzücü olan bir başka tarafı ise; çevreyi tehdit eden, tabiatı daha yaşanılmaz bir hale sokan modern tarımın sebep olduğu kirlilik ve tehlikelerin ne yazık ki kolaylıkla fark edilememesi.

Tarımda uygulanan ve yoğun ürün almayı hedefleyen yöntemler yalnızca çevreyi değil, insan sağlığını da büyük ölçüde etkiliyor. Daha çok üretme hırsıyla kimyasal gübre ve ilaçlarla tahrik edilen, zorlanan ürünlerin insan vücudu üzerinde yaptığı zararlar ise kulaktan dolma bilgilerin ötesine geçmiyor. Tarımsal zararlılarla mücadelede de çoğu zaman bilgisizce yapılan uygulamalar ürünü belli bir seviyede korurken, ekolojik zincirde başka bir canlının hayatına da kastedebiliyor. Çevre kirliliği yüzünden yeryüzünde hergün 50 canlı türü yokoluyor. Insanoğlu, yoğun ve daha fazla ürün alma hırsı yüzünden, yozlaştırılan toprakla, yok edilmiş canlı türleriyle kalmıyor aynı zamanda kendi nesline de en büyük darbeyi vurmuş oluyor.
      
TARIM VE HAYVANCILIKTA HORMON KULLANMA NEDENLERİ
Meyve tohumunun arttırılması
Çiçeklerin teşvik edilmesi ve geciktirilmesi
Tohumun çimlenme gücünün arttırılması
Soğuğa dayanıklılığın arttırılması
Meyve iriliğinin arttırılması
Meyve olgunluğunun erkene alınması ya da geciktirilmesi
Meyve kalitesinin iyileştirilmesi
Hasadın kolaylaştırılması
Meyve saklama süresinin uzatılması
Meyve renginin iyileştirilmesi
Meyve ve yaprak dökümlerinin kontrolü
Bitkilerin hastalık ve zararlılara dayanıklılığının sağlanması
Yabancı ot kontrolü

SEBZELERDE MEYVE TUTTURMAK İÇİN KULLANILAN YÖNTEMLER

1.Biyolojik Yöntemler: Polinasyonu sağlamak için arı kullanılır. Özellikle sera koşullarında Bambus arısı kullanılmaktadır. Aynı zamanda serada arı bulunması demek arıya zararlı olabilecek kimyasallarında kullanılması anlamına geliyor. Bambus arısını domates, patlıcan, çilek, kavun ve biber de kullanmak mümkündür.

2.Fiziksel Yöntemler: Burada özellikle domates yetiştiriciliğinde mekanik olarak titreşim sağlayan vibratör olarak tabir ettiğimiz makinelerle günün belirli saatlerinde çiçek salkımlarına değdirmek suretiyle uygulanan bir yöntemdir.

3.Hormon Kullanımı:

1.    Sıcak dönemlerde yani güzlük ekimde  Kasım ayının başına kadar kesinlikle BNOA‘lı hormonlar  kullanılmalı, Kasım 15 ile Nisan 15 arası 4CPA’ lı hormonlar kullanılmalıdır. Nisandan sonra sezon sonuna kadar yine BNOA’lı hormanlar kullanılmalıdır.   
2.    İlkbahar ekiminde ise güzlük sıralamanın tersi yapılmalıdır.
3.    Hormona karşı hassasiyeti olan çeşitlerde 4CPA’ lı hormonların 7 gr / lt 4CPA ihtiva eden Lena Pattom isimli hormon uygundur. Bu hormon aynı zamanda patlıcanda da diğer 14.53 gr /lt  daha güzel netice vermektedir.

Domates: Çiçek açma döneminde çiçeklere püskürtmek suretiyle uygulanır. Hasada kadar en az 45 günlük süreye ihtiyaç olduğu için herhangi bir rezidü problemiyle karşılaşmak mümkün görülmemektedir. Şu ana kadar ne yurt içinde nede yurt dışında yapılan analizlerde böyle bir sorunla karşılaşılmamıştır.
Patlıcan: Çiçeklenmeden sonra çiçekler açmak üzere iken püskürtmek suretiyle uygulanır. Hasada kadar en az 25 günlük süreye ihtiyaç vardır.
Kabak: Açan çiçeklerde püskürtme şeklinde uygulanır. Hasat için bekleme süresi patlıcan ve domatese oranla daha azdır.

HORMONLU GIDALAR NASIL ANLAŞILIR?

Domates çekirdeksiz ve içi vıcık vıcıksa, patlıcan içi süngerimsi ve çekirdeksizse, kabak çekirdeksizse, biber aşırı büyük ve etliyse, çekirdek evi boş, etli kısmı sertse, patates şekilsiz ve patates yumruları yapışıksa, içinde kararmalar varsa, karpuz çekirdek yerleri boşsa hormonlu olduğu anlamına geliyor.

15 Ekim-10 Kasım ve 10 Nisan-5 Mayıs tarihleri arasında domates, 15 Kasım-15 Mayıs tarihleri arasında patlıcan ve 1 Kasım-15 Mayıs tarihleri arasında kabak yenmemesi öneriliyor.

Yediğimiz içtiğimiz zehir

Sanayileşmenin getirdiği imkanlar sonucunda zirai ürünlerin üretim ve korunmasında birçok kimyasal madde kullanılmaya başladı. Bünyesinde zehir bulunduran bu maddelerin pek çoğunun insan vücuduna ve tabiata zarar vermesi sonucu alternatif tarım yöntemleri aranıyor.
Aslında bir çoğumuz bunun bilincinde; soframıza konan, ağzımıza götürdüğümüz bir çok yiyecek zehir ihtiva ediyor. Modern hayatta refah seviyesi artarken bir takım riskleri de beraberinde getiriyor. Insanoğlundaki daha çok kazanma hırsı, gıda üretiminde çevreye ve insan sağlığına zararlı ürünlerin doğmasına sebep oluyor. Işin üzücü olan bir başka tarafı ise; çevreyi tehdit eden, tabiatı daha yaşanılmaz bir hale sokan modern tarımın sebep olduğu kirlilik ve tehlikelerin ne yazık ki kolaylıkla fark edilememesi.

Tarımda uygulanan ve yoğun ürün almayı hedefleyen yöntemler yalnızca çevreyi değil, insan sağlığını da büyük ölçüde etkiliyor. Daha çok üretme hırsıyla kimyasal gübre ve ilaçlarla tahrik edilen, zorlanan ürünlerin insan vücudu üzerinde yaptığı zararlar ise kulaktan dolma bilgilerin ötesine geçmiyor. Tarımsal zararlılarla mücadelede de çoğu zaman bilgisizce yapılan uygulamalar ürünü belli bir seviyede korurken, ekolojik zincirde başka bir canlının hayatına da kastedebiliyor. Çevre kirliliği yüzünden yeryüzünde hergün 50 canlı türü yokoluyor. Insanoğlu, yoğun ve daha fazla ürün alma hırsı yüzünden, yozlaştırılan toprakla, yok edilmiş canlı türleriyle kalmıyor aynı zamanda kendi nesline de en büyük darbeyi vurmuş oluyor. Bitkilerin zararlılardan korunması amacıyla kullanılan kimyasal ilaçlar insanlara zarar veriyor. Ilaçlar ani zehirlenmelere yol açmasalar bile gelip geçici ishallerden, karaciğer tahribatlarına, bağırsaklarda morarmalara, sinir sisteminin alt üst olmasına ve giderek kansere kadar uzanan bir dizi rahatsızlığa sebep oluyor

HER YIL 80 BIN KIŞI TARIM ILAÇLARINDAN ÖLÜYOR
 Tarlalarda seralarda, bağ ve bahçelerde ürünü zararlılara karşı korumak, verimi artırmak için kullanılan tarım ilaçları, bilinçsiz ve hatalı kullanımın yanısıra etkisi henüz geçmeden ürünlerin satışa çıkarılması nedeniyle de tüketicilerin sağlığını olumsuz etkiliyor. Çeşitli genelge ve yasaklamalara rağmen gıdalarda hormon kullanımı günden güne artıyor. Kanserojen etkileri kanıtlanmış hormon ve insan sağlığına zararlı ilaçların bilinçsiz ve aşırı kullanımı sonucu memeli, içi boş ve kof domatesler, hormon püskürtülerek irileştirilmiş ve kimyasal ilaçlarla sarartılmış çekirdeksiz üzümler, azotlu gübrelerle yetiştirilmiş patlıcanlar, salatalıklar, biberler gibrellik asit kullanılarak olgunlaşması geciktirilmiş ya da hormonla hızlandırılmış çok küçük ya da çok iri meyveler manav tezgahlarını süslüyor.

TARIM İLAÇLARI KULLANIMINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

Hangi zararlıya hangi ilaç tavsiye edildiyse o ilaç kullanılmalı. Tavsiye edilen dozdan fazla kullanmak bitkiye fayda değil zarar verir. Özellikle Çukurova’da buna hiç dikkat edilmiyor. Ilaç kullanıldıktan sonra hasat için belli bir süre beklenmesi gerekiyor. Gerek bilerek gerekse bilmeden hasat yapılıyor. Erken hasat yapılan sebze ve meyveleri yiyen insanların hayatı tehlikeye giriyor. Ilaç artıklarıyla çevrenin kirlenmesi, içme suları ve drenaj kanallarının kirletilmesinin önüne geçilemiyor. Atıkların çevreye atılması hayatı riske ediyor. Koruyucu elbiseyi bile çok gören üretici, tüketicilerin yanısıra kendisinin ve işcisinin hayatını da önemsemiyor. Sebze ve meyvelerde hasadın yaklaştığı dönemlerde kalıntı süresi kısa olan ilaçlar kullanmak gerekiyor. Özellikle domates, biber, patlıcan gibi kısa aralıklarla hasat edilen ürünlerde bu kurala uymak daha da büyük önem kazanıyor.

Türkiye’de sıkça yapılan bir diğer hata da ilaçların karıştırılarak uygulanması. Bu durumda, kalıntı süresi uzun ve kısa ilaçlar birbirine karışıyor.
Sürekli ve ölçüsüz, zamanı iyi hesaplanmadan yapılan ilaçlama, tarım zararlılarının da direnç kazanmasına yol açıyor. Böylece zirai mücadele de başarısız oluyor

ÜRETIMI YASAL KULLANIMI YASAK ILAÇ TÜRKIYE’DE

Işin garip ama ilginç bir yönü de Avrupa ve ABD’de üretimi yasal ancak kullanımı yasak tarım ilaçlarının Türkiye’de kullanılıyor olması. Dinosep, naloxfob, nuarimol ve protniopnos etken maddeleri içeren tarım ilaçları Türkiye’de ençok kullanılan ilaçlar arasında yer alıyor. Uluslararası çevreci örgütlerin savaş açtığı tarım ilaçları ve etken maddeleri piyasada şu isimlerle satılıyor:

NALOXFOB etken maddesi: Trimidal, Rugiban, Gallant. Özellikle sebze ve meyvelerde kullanılan tarım ilacı. Bitkinin yabancı otlardan temizlenmesini sağlıyor, ancak sebze ve meyvenin üzerinde kalıntılar kalıyor.

NUARILOL etken maddesi: Dow Elanco. Sebze ve meyvelerde küllenme hastalığına karşı kullanılıyor. Türkiye’de üzüm bağları en fazla bu maddeyle ilaçlanıyor.

PROTNIOPNOS etken maddesi: Takutnion 500 EC Meyve ve sebzelerde özellikle seracılıkta kullanılıyor.

CARBARYL etken maddesi: Hektenin, Dinifrobitül temol.

DINOSEP etken maddesi: Gebutox, Vintox, Nenosep, Dinotox, Takiltox. Kış meyvelerinin üretiminde kullanılan ilaç, bitki üzerindeki haşereleri boğarak öldürüyor. Meyvelerin üzerinde kalan ilaç insan sağlığı açısından büyük tehlike oluşturuyor.

Elmada kullanılan Diazinon, Ethinon, EPN, Parathion ve Endosulfan adlı ilaçlar zehirlenme ve mide bulantısına neden oluyor. Patlıcanda kullanılan Endosulfan, Toxaphane ve Diazinon mide bulantısına yolaçıyor. Fasulyede Diazinon, Bakıroksit ve Toxphane, iştahsızlık ve başdönmesi yapıyor. Salatalıktaki Primicarp, Amitraz, Aldicarp ve kükürt göz karartıyor. Biberde kullanılan Bromaphos ve EPN karın krampı ve aşırı terleme etkilerine sebep oluyor. Baklada kullanılan Primacard ve Diazinon mide bulantısı ve baş dönmesine neden oluyor. Portakalda kullanılan Toxaphene ve Ethinon yine mide bulantısı ve iştahsızlığın nedeni.

Bazı ilaçlarla ilgili yapılan deneylerde şu etkiler saptanmış:

Acephate: Kanser yapıcı etki

Captan: Duodenumda kanser

Chlordimeform: Mesane kanseri

Chromazine: Melanin’in (cildin renklenmesi ile ilgili etken madde) yapısına girerek kanserojen etki

Daminozide: Kanser yapıcı etki

Diocofol: Kanser yapıcı etki

Dithiocarbamate: Tiroid kanseri

Lindane: Karaciğer kanseri

Trifluralin: Kanser yapıc

ALTERNATIF; EKOLOJIK TARIM

Sanayi devriminden sonra meydana gelen çevre kirlenmesine karşı ilk duyarlılık çevreye en büyük tahribatı yapan Batı’dan geldi. Bu belki de bir mecburiyetti. Asit yağmurlarıyla yokolmaya yüz tutan ormanlar, suni gübreler ve asitlerle kirlenen içme suları, CFC gazlarının atmosferde sebep olduğu tahrip, petrol türevi maddelerin çevreye verdiği zarar ilkönce Avrupa’yı tehdit etmeye başladı. Bu kimyasal maddelerin olumsuz etkilerinin insan üzerinde ve çevrede görülmeye başlamasıyla ekolojik tarım olarak adlandırılan ve doğal dengeyi koruyarak üretim yapmayı hedefleyen bir üretim biçimi gündeme geldi.

Ekolojik tarım sistemi, modern tarım teknolojisinin varlığını inkar etme veya hiçbir kimyasal ilaç ve gübre kullanılmaması değil. Ancak klasik tarım ile kıyaslandığında daha az dış tarımsal girdilerin kullanıldığı, fakat daha çok biyolojik yoğunluğun yer aldığı alternatif bir tarım şekli. Yalnızca ürünün üretim aşamasında değil, depolanması, ambalajlanması, satılması aşamalarında da bu dengenin değerlendirildiği dikkate alındığında tüketiciye gerçekten doğal ürünler sunulduğu ortaya çıkıyor. Dünyada 50’den fazla ülkede 300’den fazla organizasyonun başını çektiği ekolojik tarım Türkiye’de de gelişmeye başladı.

Avrupa bugün, kimyasal maddelerden uzak ürünler kullanmayı tercih ediyor. Yalnızca gıda maddeleri değil, giydiği elbisenin pamuğunun kimyasal artıklardan uzak olması konusunda bile dikkatli. Bunu yaparken, kendi topraklarında yetiştiremediği ürünleri dünyanın diğer bölgelerinde kendini temsil eden organizasyonlarla elde etmeye çalışıyor. 1985 yılından bu yana ülkemizde de faaliyete geçen bu uluslararası şirketlerin organize ettiği çiftçilerimiz; onlar için ekiyor, besliyor ve üretiyor. Avrupa için üretilen Antep fıstığı, armut, ayçiçeği, buğday, ceviz, çam fıstığı, domates, elma, erik, fasulye, fındık, haşhaş, kayısı, nohut, pamuk, pirinç, susam, üzüm, vişne, incir ve zerdali başta olmak üzere yaklaşık 75 kalem malın ihracatımızda çok büyük bir değeri yok ancak, bu rakamın yaş sebze ve meyve çeşitliliği ile artacağı tahmin ediliyor. Çünkü dört iklimin yaşandığı Türkiye coğrafyasından sonuna kadar yararlanmayı düşünen Avrupa’nın ekolojik kuruluşları, bu yönde çalışmalara ağırlık vermiş durumdalar. Kontrol ve danışmanlık hizmetleri sunan bu kuruluşlar, ürünlerin pazarlanmasında da büyük kolaylıklar sağlıyor. Ekolojik tarım üzerine çalışan çiftçilere, bu yöntemle üretim yaptıkları için belli bir oranda prim veriliyor.

EKOLOJIK TARIMIN HEDEFI INSAN

Ekolojik tarım insanlara, modern dünyanın mecbur bıraktığı beslenme tarzından kaçış fırsatı sunmayı hedefliyor. Özellikle Avrupa kendi topraklarında yetişmeyen ürünlerin yetiştiği ülkeleri seçiyor ve gerektiğinde üretimi yönlendiriyor.

Ekolojik tarımın yanlış anlamalara sebep olmaması için kapsamının bilinmesi gerekiyor; üretimin kendi haline bırakılması, bitkinin gübrelenmemesi, budanmaması, gerekli bakımın yapılmaması ve yeri geldiğinde ilaçlanmaması değil. Fakat yöntem, belli bir metodla kimyasal zararları bilinen faktörleri kullanılmamayı içerir. Her ülke ve her bölgeye göre değişik adaptasyonların dikkate alınması gereken ekolojik tarımda, doğayla uyumlu üretim, tarımın kapalı bir sistem içinde yapılması ve üretimde münavebenin olması dikkat çeker. Gübrelemede, kolay çözünen mineral gübrelerin kullanımından vazgeçilip, yerine, işletmenin kendi gübrelerini, kullanma, özenli toprak işleme, yeşil gübreleme ve münavebe (değişim–dönüşüm) ile toprağın verimliliğinin muhafazası ön plana çıkar.

Gübrelemede hedef, bitkinin gübrelenmesi değil, toprağın gübrelenmesidir. Çünkü, insan sağlığı üzerinde dolaylı etkilere sahip olan suni gübreler, tarımda toprağın tuzlulanma ve alkalilenme ile çoraklanmasına sebep olur. Devamlı ve aşırı suni gübreleme sonucunda toprağın yapısı tarıma elverişsiz duruma gelir ve bu toprağın erozyona karşı dayanıklılığını azaltır. Ve özellikle, bu tür gübreler, bitkilerde ‘eroin bağımlılığı’ türünden bir ihtiyacı doğurur. Uzun vadeli tarımda bu, tarım girdilerinin artmasına, ve daha fazla ilaç ve gübre kullanımına sebep olur.

Ilaçlamada ise; kimyasal–sentetik, insektisit (böceköldürücü), fungusit (mantar öldürücü)ve herbisit (yabancı ot öldürücü) kullanımı iptal edilir. Bunların yerine, dayanıklı, sağlıklı tohum ve bitki çeşitlerinin seçimi, ekolojiye uygun tarım yapılması, bitkinin ve toprağın verimliliğini ve direncini artırıcı doğal bitki ekstraktlarından elde edilen ürünlerin kullanılması, yabancı ot kontrolünde mekanik yöntemlerin temiz tohumların kullanılması, hastalık ve zararlılara karşı biyolojik kontrol yöntemlerinin ve faydalı böceklerin kullanılması ön plana çıkar.

UĞURBÖCEKLERI UĞUR GETIRIYOR

Ekolojik tarımda; zararlılarla mücadelede hayvansal faktörlerden de faydalanılıyor. Halk arasında uğur böceği olarak bilinen böceğin ergin hali ve yavrusu, bitkiye zarar veren küçük beyaz böceklerle besleniyor. Ülkemizde de bir süredir kullanılan uğur böcekleri, ekolojik tarımın önemli unsurlarından birini oluşturuyor. 1990 yılında Sovyetler Birliğ’inde üretimi yapılan bir grup uğurböceğinin Türkiye’ye göçmesi sonrasında çiftçiye 45 milyar liralık kazanç sağladığı basına akseden haberler arasında yer almıştı.

YARALANILAN KAYNAKLAR:
1.GÖKHAN GÜNAYDIN Z.M.O.GENEL BAŞKANI
2.PROF.DR.FARUK ÖZGÜR Ç.Ü.Z.F.
3.İBRAHİM YETKİN TÜRKİYE ZİRAATÇILAR DERNEĞİ BAŞKANI

HAZIRLAYAN: NESRİN ŞEKERCİ   ZİRAAT MÜHENDİSİ  A.Ü.